Seçkin kisi, üstün kisi


Insanin "üstünlük" haline varmasinin, "bayagi" insan olmaktan çikip "seçkin" insan olmasinin yolu "akil"dir.

Konfüçyüs, ögrencileriyle ya da kendisinden "akil" soran yöneticilerle yaptigi konusmalarda "üstün insan - seçkin insan" tanimlari getirir. Seçkin ve üstün olmak için "gerçegi" görmek gerekir:

"Sabah erkenden gerçegi görmek ve o günün aksamina ölmek... Bir insan için hiç de kötü bir durum degildir bu..."


***


Konfüçyüs, "seçkin insan"nin kaçinmasi gereken üç seyi anlatir: "Bana ayip gelen, bana bayagi gelen, bana tehlikeli gelen üç sey vardir:

* Kim ki gençliginde ögrenmek için kendini yormazsa, onun ihtiyarliginda da ögretecek bir seyi olmaz.. Bunu ben ayip sayarim.

* Kim ki memleketinden ayrilir ve uzakta bir hükümdarin hizmetinde basari kazanir, sonradan eski tanidiklarindan birine rastlar ve eski günlerinden edilecek bir söz bulamaz... Bunu bayagilik sayarim.

* Kim ki asagi insanlar la düsüp kalkar ve saygideger insanlara yaklasmaz... Ben bunu tehlikeli görürüm.."


***


Üstün insani, bayagi kisilerden ayiran üç özellik vardir:

"Adamlik onu basit acilardan kurtarir. Bilgelik onu anlamsiz kuskulardan kurtarir. Kararlilik onu gereksiz korkulardan kurtarir."


***


Seçkin insanin kaygilari ve "farkli" utançlari vardir. Konfüçyüs söyle anlatir: "Seçkin insan üç sey için tasalanir: Bir seyi henüz ögrenmemisse, onu ögrenemedigi için tasalanir. Bir seyi ögrenmis ama tam benimseyememisse, bunun için tasalanir. Bir seyi ögrenmis, benimsemis ama henüz uygulayamamissa, bunun için de tasalanir.


***


Seçkin insan bes çesit seyden utanir:

Uygun fikri olup da, bunu aktarmak için dogru ifadeyi bulamamissa utanir. Gereken sözü ve ifadeyi bulup da sözüne uygun davranamamissa utanir. Bir degerli seyi elde edip kendi yanlisi yüzünden kaybetmisse utanir. Topragi, mülkü olup da ona göre halki olmamasindan utanir. Gücü kendisinin gücüne denk olan bir hasminin basari bakimindan kendisini geçmesinden utanir."


***


Konfüçyüs ün "üstün insan-seçkin insan" tanimlarini dinleyen ögrencileri de kendi görüslerini söyler.

Birinci ögrenci: "Üstün insan önce güven kazanir, ancak ondan sonra emrindekilere is yükler. Eger güven olmadan is yüklerse, emrindekiler bunu zulüm sayar. Üstün insan önce hükümdarinin güvenini saglar, sonra itiraz eder. Eger güven saglamadan itiraz ederse hükümdar bunu isyan sayar."

Ikinci ögrenci: "Üstün insanin kötülügü tipki Günes ya da Ay in tutulmasi gibidir. Üstün insan bir hata yaptigi zaman bütün insanlar onu görür. Hatasini düzeltince de, insanlar yeniden baslarini kaldirip ona bakmaya baslarlar."
Yazan : Okay Gönensin Kaynak : VATAN