Magazalarin vitrinleri renk renk kiyafetlerle dolu simdilerde. Eski sezondan kalan ürünlerde de büyük indirimler var. Yani, bir alisveris bagimlisi için tehdit edici her sey mevcut... Kisin kasvetli havalarini yavas yavas geride birakmaya basladigimiz su aylarda, magazalarin vitrinleri promosyon ürünlerinden geçilmiyor. Ekonomik davranmak isteyen birçok kisi, alisveris yapmak ve ihtiyaçlarini karsilamak için bu aylari tercih ediyor. Kisisel ihtiyaçlarin karsilandigi bu alisverislerde harcamalarin çogu kredi kartiyla yapiliyor. Ancak Türkiye’de ilk örnegi 1968 yilinda basilan ancak kullanimi son yillarda artan kredi kartlari, birçok kisinin kazandigindan çok harcamasina neden oluyor. Bu asin harcama durumunu birçok unsur tetikliyor. Ancak bu unsurlardan öyle biri var ki, günümüzde ciddi bir davranis bozuklugu olarak kabul ediliyor.

’Onyomanya’ yani alisveris bagimliligi isminin kökeni Yunanca Onyomanya, onyos satilik-sahn alma, manya saplantidan geliyor. Ilk kez 1915 yilinda tanimlanan alisveris bagimliligi, aynen alkol ya da uyusturucu bagimliligi gibi ciddi bir davranis bozuklugu olarak görülüyor. Bagimlilar yalnizlik, mutsuzluk, sinirlilik, engellenme, kendini ifade edememe gibi depresyona neden olabilecek etkenlerden dolayi, asin derecede harcama yaparak alisveris yapiyor ve kendilerini sadece alisveris yaptiklari zaman iyi ve mutlu hissediyor. Bu iyi ve mutlu olma hali, genelde kisinin kendini diger insanlardan üstün görmesine neden oluyor. Alisveris bagimliliginin toplumun ne kadarini etkiledigi net olarak bilinmiyor. Çünkü pek çok kisi, alisveris bagimliliginin bir problem oldugunu düsünmedigi için profesyonel yardim almiyor. Profesyonel yardim alinmadigi için de herhangi bir istatistik çikanlamiyor. Ancak bagimlilarin genellikle kadinlar arasindan çiktigi bilinse de, bu hastaliga yakalanan erkeklerin sayisinin da küçümsenmeyecek kadar çok oldugu düsünülüyor. Erkekler daha çok cep telefonu ya da bilgisayar gibi elektronik esyalar alirken, kadinlar genellikle giysi, kozmetik, mücevher, ayakkabi ve çanta aliyor. Uzmanlara göre, kadinlarda görülen alisveris hastaligi, ortalama 17-30 yaslan arasinda basliyor. Alisveris bagimlilari, alisveris öncesi kontrol edilemez bir istek hali ve haz yasarken, alisveris sonrasinda yogun bir suçluluk hissi duyuyor.


Alisveris bagimlisi misiniz?

Asagidaki testi çözerek alisveris bagimlisi olup olmadiginizi ögrenebilirsiniz.

1- Kendimi mutsuz hissettigimde genellikle alisveris yaparim.
2- Ihtiyacim olmayan seyler için çok harcarim.
3- Harcamalarim son iki yilda artti.
4- Dolabim hiç giymedigim esyalarla dolu.
5- Alisveris yaparken kontrolsüz davranirim ve çok fazla sey satin alirim.
6- Arkadaslarima ve aileme alisverise ne kadar para harcadigim konusunda yalan söylerim.
7- Kredi karti limitimi çoktan asmis olmama ragmen, alisveris yapmaya devam edebilirim.
8- Alisveris yaptiktan sonra kendimi mutsuz hissederim.
9- Alisveris aliskanligim kisisel iliskilerimde sorunlara neden oluyor.


Yukaridaki siklardan dördüne veya daha fazlasina cevabiniz evetse, muhtemelen bir alisveris bagimlisisiniz. Profesyonel bir yardim tavsiye ederiz.


KURTULMANIN YOLLARI

Alisveris bagimliligindan kurtulmak durumunun farkinda olmasi, bu durumdan kurtulmak için harekete geçmesi ve psikolojik destek almasi gerekiyor.

1- Alisverise çikmadan önce kredi ya da ATM kartlarinizi yaniniza almayin. Sadece nakit para kullanin.
2- Begendiginiz bir ürünü gördügünüzde almayin. Biraz bekleyin ve ona gerçekten ihtiyaciniz olup olmadigini düsünün. Ya da magaza çalisanlarindan begendiginiz ürünü sizin için ayirmalarini rica edin. Eger birkaç gün sonra o ürünü hala almak istiyorsaniz, o zaman satin alin.
3- Kendinize her ay bir alisveris bütçesi hazirlayin ve bütçeyi kesinlikle asmayin.
4- Iki hafta içinde yaptiginiz tüm alisveris harcamalarini bir kenara yazin. Bu, sizin alisverise ne kadar fazla para harcadiginizi daha net görmenizi saglayacaktir.
5- Kredi kartinizin harcama limitini düsürün.

ALISVERIS MERKEZLERINE PSIKOLOG DESTEGI

Uzman Klinik Psikolog Serap Altekin’in verdigi bilgilere göre, alisveris merkezlerinin tasarlanmasinda, mimarlar ve endüstri tasarimcilari kadar psikologlar da aktif rol oynuyor. Psikolojinin bu sahasi ’bilissel ergonomi’ olarak adlandiriliyor. Bilissel ergonomide temel olarak insanlarin nasil algiladigi, nasil düsündügü ve nasil davrandigi konusundaki dinamikler üzerinde çalisiliyor. Psikolog Serap Altekin, insan psikolojisi ve davranislarini gözeterek tasarlanan alisveris merkezleriyle ilgili ilginç örnekler veriyor: Insanlarin çogu sag ellerini kullandiklari için bir alisveris merkezine gittikleri zaman genelde sag tarafa dogru yönelirler. Bu nedenle büyük magazalarin çogu, koridorun ya da katin sag tarafinda yer alir. Ekmek, süt, kuru gida gibi temel tüketim ürünleri genellikle market alanin tam ortasinda bulunan standlara yerlestirilir. Böylece alisveris yapan insanlar, bu bölüme ulasincaya kadar diger reyonlarin da önünden geçmek zorunda kalirlar. Giyim magazalarindaki soyunma kabinlerinin de magazalarin en sonunda yer almasinin sebebi budur. Böylece yol üzerinde bulunan diger ürünlere de dikkat çekilmesi saglanir. Market arabalarinin ebatlari genelde büyüktür. Bu durum, bir algi yanilgisi yaratir ve kisi çogunlukla az alisveris yaptigi yanilsamasi yasar. Alisveris merkezlerinde yer alan yürüyen merdivenlerin genelde binanin en merkezi yerinde olmasinin sebebi, inerken ve çikarken magazalarin çogunun genis bir açiyla görülebilmesidir. Çogumuz magazalarda bulunan aynalarin dekorasyon amaçli kullanildigim düsünürüz. Ancak bu aynalar genellikle insanlarin dikkatini çektigi ve magazada daha fazla vakit geçirmelerini sagladigi için kullanilirlar. Promosyonlara zaman sinirlamalari koymak, insanlari "firsati kaçirmamaliyim" yanilgisina sokar ve acele satin alma karari vermesini saglar.

TARIHTEN NOTLAR.

Tarihte bilinen en ünlü alisveris bagimlilarinin arasinda Marie Antoinette, Jacqueline Kennedy, Prenses Diana ve Mary Todd Lincoln geliyor. Bir suikaste kurban giden Amerikan Baskani John F. Kennedy’nin esi olan Jacqueline Kennedy ve Ingiliz kraliyet ailesinden Prens Charles’in esi olan Leydi Diana’nin bagimli oldugu seylerin basinda kiyafet, ayakkabi, antika esya ve sanat eserleri geliyordu. Yine eski ABD Baskanlan’ndan Abraham Lincoln’ün esi Mary Todd Lincoln’de de tam bir eldiven takintisi oldugu biliniyor.


Kaynak : www.milliyet.com.tr