Insanligi tehdit eden yeni grip dalgasi: Refah gribi/affluenza

Kredi karti borcunuz hiç bitmiyorsa, buna ragmen evinizde hâlâ bir sürü eksiginiz varsa, gardirobunuzda giyecek bir sey bulamiyorsaniz, moraliniz bozuldugunda veya arkadaslarinizla görüseceginiz zamanlarda alisveris merkezine gidiyorsaniz, dostlarinizla en çok yeni çikan araba modellerini konusuyorsaniz dünyada hizla yayilan bir grip salginina kapilmissiniz demektir: Affluenza. Yani refah gribi!

Birkaç ay öncesine kadar domuz gribi olmak korkusuyla kapi kollarini tedirgin tutuyor, sik sik elimizi yikiyor, insanlarla kerhen tokalasiyorduk. Bahar geldi de bu korkumuz son buldu. Rahatlamayin lütfen, sizi daha tehlikeli baska bir grip salginindan haberdar edecegiz. Ingilizce adi affluenza . Türkçeye "zenginlik veya refah gribi" olarak çevirebiliriz. Kredi karti, moda, yeni nesil otomobiller, yeni sezonluk kiyafetler, güzel ev esyalari, alisveris merkezleri, televizyon, gazete ve reklamlar gibi çok fazla yayil ma kanali var. En önemli ve etkili bulasma yolu es-dost. Buna "çevre veya mahalle baskisi ile yayiliyor" da denebilir.

Affluenza, psikolojik bir hastalik. Aslinda bir yasam biçimi hastaligi. Modern zaman bireylerinin kaçinilmaz olarak yakalandigi ekonomik sistemin getirdigi bir salgin. Türkiye de henüz varligindan neredeyse kimse haberdar degil ama Amerika da PBS televizyon kanali affluenza ile ilgili bir program yapiyor. Ilk olarak 1997 yilinda belgeselini yayinlamislardi. Simdi bu konuda yazilmis çok sayida kitap var. Psikologlar, tedavi yöntemleri üzerine çalismalar yapiyor. Çünkü baska sebeplerle (depresyon, mutsuzluk, panikatak ve hatta bosanma) gelen insanlarin aslinda affluenza oldugu tespit ediliyormus. Yurtdisindaki bu çalismalari yakindan takip eden psikolog Mehmet Dinç, affluenzanin ülkemizde de yaygin oldugunu söylüyor.

Ekonomik krizin de sebebi

Uzmanlar, yasadigimiz son büyük global ekonomik krizin müsebbibi olarak affluenza hastaligini/yasam tarzini gösteriyor. Çünkü insanlar kazandiklarindan çok harciyor, elindekinden daha çok ve büyük seyler istiyor. Isletme ve strateji egitmeni Bora Özkent söyle konusuyor: "Daha fazla istenen sey hep tüketimle ilgili olunca isler sarpa sariyor. Bir yandan ekonomi sürekli olarak bir borçlanma sarmalinin içine çekilip adeta boguluyor, bir yandan da bunca kirlenmeyi ve kaynak tüketimini kaldirmayan dünyamiz nefessiz kaliyor. Daha büyük evler, daha güçlü otomobiller, daha çok yiyecek ve daha çok giyecek tüketimi..." Insanlar aslinda ekonomik büyümeye duyduklari bagimliliktan dolayi daha fazlanin pesinde. Daha fazlasini elde etmek için daha çok çalisiyor ve tüketiyor. Bu cümleler size de yakin zamanda yayinlanan bir reklami hatirlatti mi? "Alin verin, ekonomiye can verin."

Sosyal baski, statü endisesi ve arkadasla, komsu ile rekabet sonucu affluenza önlenemez bir hizla yayiliyor. Genç, kadin, çocuk, erkek herkes basariyi sahip olduklariyla ölçüyor. Çevreye ayak uydurma gayreti sonucu materyalist ve borçlu bireyler olunuyor. Tüketim kültürü uzmani Prof. Dr. Yavuz Odabasi, bu durumu "Daha fazlaya sahip oldukça daha az tatmin oluyoruz." diye degerlendiriyor. Odabasi na göre affluenza, dikkatle izlenmesi gereken bir toplumsal düsünce biçimi. "Önüne geçmek için daha fazlaya sahip olmak yerine daha fazla olabilmek düsüncesi tesvik edilebilir." diyor.

Psikolog Dinç ise odasi simdiden Toys R Us in deposuna dönen çocuklara dikkat çekiyor ve "Bugünün çocuklari gerçekten esyalarin içinde yüzüyorlar. Milyon dolarlik pazarlama kampanyalarinin hedef kitlesi olarak çocuklar her açidan ayni mesajin bombardimani altindalar: "Daha çok al, daha çok harca, daha çok seye sahip ol". Çocuklar materyalizmden etkileniyor. Marka giyiniyorlar, gelecekle ilgili hayalleri hangi güzel arabalari sürecekleri ve büyük evde yasayacaklari yönünde." ifadelerini kullaniyor. Dinç, bunlari söyleyerek affluenza salginina sadece yetiskinlerin degil, çocuklarin da kapildigini vurguluyor.


Bu hastaliga yakalandiginizi nasil anlarsiniz?
Kendinize asagidaki sorulari sorarak affluenza ile aramizdaki mesafe hakkinda fikir sahibi olabilirsiniz.

Herhangi bir seyi yapmak için motivasyonunuz para mi?

Kiyafetlerimiz ve saç stiliniz sevdiginiz için mi öyleler, yoksa öyle olmasi gerektigine inandiginiz için mi öyleler?

Koltuk takiminizi ya da yatak odanizi artik ihtiyacinizi karsilamayacak kadar eskidigi için mi degistiriyorsunuz, yoksa yenisi çiktigi için mi?

Büyük bir mutlulukla ve borçlanarak satin aldiginiz plazma TV nizi yeni çikan LCD televizyon sebebiyle küçümsüyor musunuz?

Refah gribi oldugunuzu fark ettiyseniz ne yapacaksiniz?

Psikolog Mehmet Dinç, affluenza nin tedavisinde ilk adimin hastaligin farkina varmak oldugunu söylüyor. Probleminin farkinda olan insan ancak çözümü için yol alabilir çünkü. Ikinci önemli adim, ihtiyaci azaltmak. Suni ihtiyaçla gerçek ihtiyaci ayirt etmek. Böyle yaparsa modern zaman bireyleri, ihtiyaci olmayan seyler için kendisini paralamayacak. Dolayisiyla daha anlamli seyler yapmak için vakti olacak. Ailevi ve sosyal iliskilere zaman ayiracak. Parayla satin alinamayacak beceriler kazanmak, bir hobi gelistirmek, bir yardim kurulusunda gönüllü olmak... Önemli olan nokta, varligi bir seylere sahip olarak degil bir seyler yaparak, katarak, düzelterek anlamlandirmak. Üçüncü ve en önemli adim çevresel etkenleri kontrol altina almak. Çünkü bu hastalik daha çok çevre/mahalle baskisiyla yayiliyor. Daha çok almasina, daha çok ihtiyaç duymasina sebep olan arkadas, es ve çocuk faktörü kontrol altina alinmali. Eger çevrenizdeki insanlar hep yeni bir arabadan, yeni bir kiyafetten, esyadan bahsediyorsa ya oradan uzaklasin ya da konuyu degistirin. Kendinize alternatif bir çevre olusturun.

Yazan : Gülizar Baki Kaynak : www.zaman.com.tr