Sabah Gazetesi
Sevdiginiz birinin basarisini beklerken yasadiginiz stres vücudu rutinden kurtarip, olumlu etkilerken, bir kaza aninda yasanan olumsuz stres beyin hücrelerinin ölümüne yol açiyor.
Yale Üniversitesi Beyin Cerrahisi Bölüm Baskani Dr. Murat Günel, insan beynini nasil daha verimli kullanabilecegimiz konusundaki sorularimizi yanitladi...
* Kadinla erkeklerin beyin yapilari birbirlerinden farkli mi?
Evet. Ilk olarak erkeklerin beyin agirliklari kadinlardan daha fazla. Fakat bu erkeklerin kadinlardan daha zeki oldugu anlamina gelmiyor. Son yillarda fonksiyonel MRI ile yapilan çalismalar belli fonksiyonlarin kadinlarda belli fonksiyonlarin ise erkeklerde daha üstün oldugunu ortaya çikartti. Örnegin, kadinlarin hafizalari daha iyi oldugu halde, yön bulma duygusu erkeklerde daha gelismistir. Ayni zamanda hormonlarin da beyin üzerinde büyük etkisi vardir. Zaten o nedenle kadinlarla erkeklerin davranislari farklidir. Ayni zamanda kadinlarda hormonlarin
degistigi dönemde ruh halinin degismesi buna bagli olarak gelisiyor. Gebelikte as ermenin etkisi de hormonlardaki degisimin beyin üzerindeki etkisinden kaynaklaniyor.
* Sehir hayatinin beynimiz üzerinde etkisi var mi? Sehirde yasamak bizi nasil etkiliyor?
Sehir hayatinin degisik açilardan olumlu ve olumsuz etkileri vardir. Çevre kirliliginden yasamsal tek düzelige kadar pek çok faktör beyni olumsuz yönde etkiler. Fakat ayni zamanda sosyal iletisimlere bagli olarak olumlu etkileri de vardir. Rutinin disina çikip beyni çalistirmak gerekir. Örnegin, ben bos zamanlarda yazmayi, okumayi, bos bos durmayi severim. Hafta sonu gezileri beynin rutin disina çikmasina yardimci olur.
* Stresin beyin hücresi üzerinde gerçekten öldürücü etkisi var mi?
Mekanizmasini tam olarak anlamasak bile stresin beyin ve vücut sagligi üzerinde olumsuz birçok etkisi var. Ilk olarak kan basincini artirarak beyin olsun, kalp olsun tüm organlari yipratiyor. Stresin yaninda ortaya çikan duygular da çok önemlidir. Çünkü duygular maddelerin bir bakima salgilandigini gösterir. Örnegin sevdiginiz birinin basarisini beklerken duydugunuz stresle, bir kaza aninda yasadiginiz stres farklidir. Olumsuz duygulara neden olan stres, beyinde öldürücü etki yapar.
* Hafizayi çesitli yöntemlerle güçlendirmek mümkün mü?
Hafiza beynin en karmasik fonksiyonlarindan biridir. Beyindeki birçok degisik bölgenin birlikte çalismasi sonucu ortaya çikar. Hosumuza giden konular hafizamiza daha kolay kaydedilir. Konuyu sevmek, eglenceli hale getirmek, bu bölgeyi aktif hale getirdiginden ögrenmek kolaylasir. Fakat is bu noktada bitmez. Ögrenmenin ve hafizanin devamli hale gelebilmesi için bilginin bu bölgeden beynin baska bölgelerine tasinmasi gerekir. Bir is ne kadar çok tekrarlanirsa, ögrenme o kadar kolay olur.
* Beyne nasil egzersiz yaptirilir?
Degisik bölgelerin degisik egzersizleri vardir. Örnegin bulmaca çözmek kelimelerle ilgiliyse sol bölgeyi, daha görsel bir bulmaca ise beynin görme sinirlerinin bulundugu arka tarafini çalistirir. Müzik dinlemek beynin her iki tarafini da güçlendirir. Klasik müzik bence bir bakima ilaç gibidir. Insan beynine hitap eder.
* Vitaminler beyin sagligini destekler mi?
Ben vitamin konusunun biraz abartildigini düsünüyorum. Günümüzdeki yiyecekler suni olarak güçlendirdigi için vitamin yetersizligine girmek düzgün beslenen bir insan için gerçekten zordur. Son zamanlarda antioksidan denen bir bakima vücutta paslanmayi engelleyen maddelerin alinmasinin faydalari üzerinde duruluyor. Damarlara iyi gelen pek çok yiyecek, beyin için de yararladir. Özellikle balik yagi ya da zeytinyaginin önemli etkisi oldugunu düsünüyorum. Ancak her seyden önce dengeli yemek yemek önemli. Bu konuda en ilginç çalisma maymunlar üzerinde yapildi. Yemekleri kisilan, az yemek verilen maymunlar çok daha uzun yasadilar.
